Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:16:07.601935+00:00

Янгы Разилешив: Галатиядагъылагъа

Янгы Разилешив: Галатиядагъылагъа

1. Баш Сёз

1. Галатиядагъылагъа

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Галатиядагъылагъа

Галатиядагъылагъа

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Баш Сёз

Галатиядагъылагъа язылгъан кагъыз

Галатиядагъылагъа

«Элчилени ишлери» деген китапдан белгили болгъаны йимик (16:6; 18:23), ят халкълагъа Сююнч Хабарны билдирмек учун чыкъгъан сапарларында элчи Павел эки керен Галатияда болгъан. Исагъа иман салгъанланы башлапгъы жыйынлары онда ёрав гьисапда бизин девюрню 50 нчи йылларында арагъа чыкъгъан.

Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабар, оьзге ерлерде йимик, бютюн Орта денгизни бойларына, Галатиягъа яйылып гетгенде, Исагъа иман салгъанланы алдында Мусаны Къанунуну адатлар, яшав булан байлавлу буйрукъларын кютюв масъаласы арагъа чыгъа. Шо зат элчини Галатияда Исагъа иман салгъан жыйынларына хас кагъыз язмакълыгъына себеп болуп токътай. Кагъыздан гёрюнюп турагъаны йимик, онда Исагъа иман салгъан ягьудилер гелген. Олар ягьуди дининде гёрсетилген бары да адатланы, ёрукъланы кютмеге тарыкъ деп уьйретмеге башлайлар. Шоларсыз, олар токъташдырагъан кюйде, бирев де къутгъарылмагъа болмай. Оьзюню кагъызында Павел шолай токъташдырывлагъа бютюнлей къаршы чыгъа. Ону гьисабында, Аллагь инсанланы олар муъминликге оьзлени къасты ва Къанунда гёрсетилген адатланы тюппе тюз кютегенлиги булан етишмеге къарайгъаны саялы тюгюл, Иса Месигьге иман салгъаны саялы сюе. Шо зат Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабарны аслу маънасы болуп токътай. Павел Галатиядагъылар гьар заман шону эсинде сакълап тургъанын сюе: «Шо азатлыкъны бизге Месигь берди. Шогъар гёре къатып туругъуз. Сизин къайтарып къул этмеге биревге де ёл бермегиз!» (5:1).

1

Башлапгъы саламлар

1^1Инсанланы ихтияры булан тюгюл, бирев себепли болуп да тюгюл, Иса Месигьден ва Ону оьлюмден тирилтген Атабыз Аллагь йиберип элчи болгъан Павелден+
2ва мени булангъы бары да иман къардашларыбыздан Галатияда[*] Исагъа иман салгъанлагъа салам!+

3Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сизге рагьму ва парахатлыкъ болсун! 4Бу пана дюньядан бизин къутгъармакъ учун, бизин гюнагьларыбыз учун Атабызны ва Аллагьыбызны буйругъу булан О Оьзюн къурбан этди+. 5Аллагьгъа гьар даим де макътавлар болсун! Амин.

Янгыз бир гьакъ герти Сююнч Хабар

6Месигьни зор яхшылыгъы булан сизин чакъырагъан Аллагьгъа шолай чалт арт берип, башгъа бир тюрлю Сююнч Хабар къабул этегенигизге мен бек тамашалыкъ этемен+. 7Башгъа бир тюрлю Сююнч Хабар буса дагъы ёкъдур! Месигьни гьакъындагъы хабаргъа терс маъна бермеге сююп, арагъызда питне салып юрюйгенлер бар+. 8Амма эгер де биз яда кёкден тюшюп гелген малайик сизге биз билдирген Сююнч Хабардан башгъасын билдире буса, шогъар Аллагьны налаты болсун+. 9Биз алда да айтгъан эдик, гьали буса мен янгыдан такрарлай тураман: эгер де бирев сизге оьзюгюз къабул этген Сююнч Хабарыгъыздан башгъасын билдире буса, шогъар Аллагьны налаты болсун.

10Магъа кимни разилиги герек – адамланы разилигими яда Аллагьны разилигими? Балики, мен адамлагъа ярамагъа айланадыр деп ойлашасыздыр сиз? Эгер мен шолай къаст этип тура бусам, Месигьни къуллукъчусу болмас эдим+.

Аллагь Павелни сайлагъан

11Къардашларым, мен билдиреген Сююнч Хабарны инсан ойлашып чыгъармагъанны билгенигизни сюемен. 12Мен ону инсанлардан алмагъанман ва биревден де уьйренмегенмен, мени учун ону Иса Месигь ачгъан!+

13Мен ягьуди динни юрютеген заманымда нечик яшагъанымны эшитгенсиздир. Мен Исагъа иман салгъанланы рагьмусуз кюйде гьызарладым, оланы дагъытмагъа къаст этдим+. 14Савлай халкъымны ичинде ягьуди динни уьйренивде мен кёп тенглилеримден оздум. Ата бабаларыбыз токъташдыргъан адатланы якълайгъанда, мен айрокъда артыкъ къайратлылыкъ гёрсетдим+. 15Аллагь буса Оьзюню зор яхшылыгъы булан, тувгъанча да мени танглап, Оьзюне къуллукъгъа чакъыргъан+. 16Ят халкълагъа Сююнч Хабарны билдирмек учун, О магъа Оьзюню Уланын гёрсетгенде, мен адамлардан бирев булан да маслагьатлаша турмадым. 17Менден алда танглангъан элчилер булан ёлукъмакъ учун, мен Ерусалимге бармадым. Шоссагьатына Арабстангъа гетдим, сонг Шам деген шагьаргъа къайтдым+.

18Уьч йылдан сонг Ерусалимге бардым, онда Петер булан ёлукъдум ва ону янында он беш гюн турдум+. 19Элчилерден Раббибизни иниси Якъубдан башгъа дагъы биревню де гёрмедим+. 20Мен язагъан затлар бириси де ялгъан тюгюлюне Оьзю Аллагь да шагьатдыр!+

21Сонг мен Сурия ва Киликия вилаятларына бардым. 22Ягьудеяда Иса Месигьге иман салгъанланы арасында шо заман мени танымай эдилер. 23Олар мени гьакъымда янгыз: «Сайки, алъякъда оьзлени гьызарлап айлангъан адам бир заманларда оьзю дагъытмагъа къарагъан иманны гьали яйып айлана», – деп айтылагъан затны биле эдилер+. 24Мени учун олар Аллагьгъа шюкюр эте эдилер.

2

Ерусалимде элчилер Павелни къабул этелер

2^1Он дёрт йылдан сонг Барнаба да булан бирге мен Ерусалимге бирдагъы керен бардым. Оьзюбюз булан биз Титни де алдыкъ+. 2Онда бармагъа гереклигимни магъа Аллагь ачыкъ этген эди. Мен ят халкъланы арасында билдирип юрюйген Сююнч Хабарны ондагъыланы башчылары гьисапланагъанларына айрыча англатдым. Мен шону алдагъы ва гьалиги къыйыным зая гетмесин деп этдим+. 3Ёлдашым Тит грек экенине де къарамайлы, огъар сюннет этмекни бирев де талап да этмеди!+
4Шону янгыз кимесе бир ялгъан иман къардашлар сюе эди. Олар арабызгъа Иса Месигьден таба алгъан азатлыгъыбызны яшыртгъынлап тергемек учун ва бизин къулчулукъгъа къайтармакъ учун гирген эди+. 5Сююнч Хабардагъы гьакъ гертиликни сизге деп сакъламакъ учун, биз бир мюгьлетге де олагъа таби болмадыкъ.

6Гьатта Исаны Ерусалимдеги якъчыларыны арасында башчылары гьисапланагъанлар да (оланы оьр даражалары мени гьеч бир тартындырмады, Аллагьны алдында бары да инсанлар бир тенгдир) мен билдиреген Сююнч Хабардан артыкъ бир зат да талап этмедилер+. 7Терсине, олар, ягьудилени арасында Сююнч Хабарны билдирмек Петерге тапшурулгъаны йимик, ят халкъланы арасында шо ишни юрютмек магъа тапшурулгъанын англагъан эдилер+. 8Неге тюгюл де, Аллагь Петерни ягьудилер учун элчи этгени йимик, О мени де ят халкълар учун элчи этди. 9Исагъа иман салгъанланы арасында башчылары гьисапланагъан Якъуб, Петер ва Югьан Аллагьны зор яхшылыгъындан таба магъа берилген тапшурувгъа мюкюр болдулар. Мени ва Барнабаны иман ёлундагъы иш ёлдашлар йимик къабул этип, бизге къол узатдылар. Сююнч Хабарны билдирмек учун, биз ят халкъланы янына, олар буса ягьудилени янына баражакъгъа разилешдик+. 10Олар бизге янгыз ярлылагъа кёмек этмеге унутмагъыз деп тиледи. Мен оьзюм де шону кёп сююп эте эдим+.

Павел Петерге оьпкелей

11Амма Петер Антиокиягъа гелгенде, мен огъар рази тюгюлюмню ачыкъдан айтдым, неге тюгюл о тюз ёл булан юрюмей эди+. 12Алда о Исагъа иман салгъан ят халкълар булан бирче ашап ичип тура эди. Якъуб йиберген адамлар гелгенде буса, о олардан айрылып ари тайды, неге тюгюл ят халкълар сюннет этилмеге герек деп гьисап этеген тайпалардан къоркъа эди+. 13Экиюзлюлюгюнден огъар Исагъа иман салгъан башгъа ягьудилер де къошулду. Оланы шо экиюзлюлюгю гьатта Барнабаны да тюз ёлдан тайышдырды. 14Олар Сююнч Хабардагъы гьакъ гертиликге гёре иш юрютмейгенин гёргенде, мен барысы да бар ерде Петерге: «Сен ягьудисен, амма бир ят йимик яшайсан. Ягьудилени адатларын юрютмеге ят халкъланы сен не учун борчлу этесен?» – деп сорадым+.

15Биз тувумубуздан ягьудилербиз, «гюнагьлы ят халкълар» тюгюлбюз. 16Инсанны буса Аллагь Мусаны Къанунун кютегени саялы тюгюл, Иса Месигьге иман салмакълыгъы саялы къабул этегенни билебиз. Шогъар гёре биз Иса Месигьге иман салдыкъ. Къанунну кютегени саялы Аллагь биревню де къабул этмес+.

17Эгер биз де Месигьге иман салып, Аллагь къабул этгенни сюеген шолай гюнагьлылар бусакъ, шо Месигь себепли гюнагь яйыла демек боламы дагъы? Бир янгыз да болмай! 18Эгер мен бир заманларда оьзюм бузгъан затны янгыдан къура бусам, мен Къанунну ёлундан тайгъан адам экенимни бирдагъы керен исбат этеген боламан. 19Мен де Аллагь учун яшайым деп, Къанунгъа гёре, мен Къанун саялы оьлгенмен. Мен Месигь булан бирче хачгъа илингенмен,+
20яшайгъан мен тюгюлмен, менде Месигь яшай. Бу къаркъараны ичинде яшайгъан яшавум мени сюеген ва мени учун Оьзюн къурбан этген Аллагьны Уланына иман салмакъ булан гелген яшавдур+. 21Мен Аллагьны зор яхшылыгъын гери урмайман. Эгер Къанунну кютген саялы Аллагь къабул эте болгъан буса, Месигь негьакъ оьлгендир!

3

Аллагь бизин не затдан таба къабул этер?

3^1Гьей англавсуз галатлар! Сизге ким гёз тийдирген? Иса Месигьни хачгъа илингени гьакъда сизге ачыкъдан айтылгъан эди чи! 2Магъа булай бир суалгъа жавап беригиз гьали: сиз Аллагьны Ругьун Мусаны Къанунуну юрютегенигиз саялы алдыгъызмы яда эшитгенлеригизге инангъаныгъыз саялы алдыгъызмы+? 3Сиз шо даражада англавсузмусуз? Аллагьны Ругьу булан башлап, инсан амалларыгъыз булан тамамламагъа сюемисиз? 4Сизин башыгъыздан оьтген бары да затлар бошуна гетип къалма ярамас!+
5Сизге Оьзюню Ругьун берген ва арагъызда аламатлар яратагъан Аллагь муну сиз Къанунну юрютегенигиз учун этеми яда сизге айтылгъан затгъа инангъаныгъыз учун этеми+?

6Ибрагьимни эсге алып къоюгъуз. Ону гьакъында Сыйлы Язывларда булай язылгъан чы: «Ибрагьим Аллагьгъа иман салды, шо саялы Аллагь ону къабул этди»+. 7Сиз шу затны англап къоюгъуз: Аллагьгъа иман салагъанлар барысы да Ибрагьимни авлетлеридир! 8Аллагь ят халкъланы оьзлени иманына гёре къабул этежеги Сыйлы Язывларда алданокъ билдирилген. Шогъар гёре Аллагь Ибрагьимге: «Бары да халкълагъа Аллагь сенден таба берекет берер», – деп ваъда этген+. 9Шо саялы да Аллагь Оьзюне иман салгъан Ибрагьимге берекет бергени йимик, О Оьзюне иман салагъанланы барысына да берекет берер.

10Къанунну юрютмекге аркъа таяйгъанланы барысы да налатны тюбюндедир. Неге тюгюл де, Сыйлы Язывларда: «Къанунда язылгъан бары да затланы юрютмейгенлер барысы да налатлансынлар», – деп язылгъан+. 11Къанунну кютген деп, Аллагь биревню де къабул этмежеги ачыкъдыр. Неге тюгюл де, «имандан таба Аллагь къабул этгенлер яшап къалажакълар»+. 12Къанун буса имангъа асасланмагъан. Онда язылгъан кюйде, «янгыз Къанунну бары да буйрукъларын гьар заман кютегенлер шо буйрукълар булан яшап къалажакъ»+. 13Месигь муна шолай бизин Къанунну налатындан къутгъарды. Бизин учун О Оьзю налатланды. Неге тюгюл де, Сыйлы Язывларда: «Агъачгъа илинген налатлангъандыр», – деп язылгъан+. 14Шо саялы Аллагьны Ибрагьимге берген ваъдасы Иса Месигьден таба ят халкълар учун яшавгъа чыгъа, биз де оьзюбюзге ваъда этилген Аллагьны Ругьун имандан таба алабыз+.

Мусаны Къануну ва Аллагьны ваъдасы

15Къардашлар, мен сизге гьар гюнлюк яшавдан мисал гелтирейим. Гьатта инсанлар язып къоягъан разилешивню гери урмагъа ва огъар бир зат сама къошмагъа биревню де ихтияры ёкъ. 16Ибрагьимге ва ону авлетине берилген ваъдалар булан да лап шолай болду. Тергев этигиз чи, Сыйлы Язывларда «авлетлерине» деп айтылмагъан, «авлетине» деп айтылгъан. «Авлети» буса Месигьдир+. 17Арадан дёрт юз отуз йыл гетип чыкъгъан Къанун Аллагь бегетген разилешивню гючюн тайдырып ва онда ваъда этилген затны ёкъ этип болмай+. 18Эгер варислик этмек ихтиярны Къанун бере болгъан буса, шону, озокъда, ваъда булан алып болмас эди. Аллагь буса шо ихтиярны Ибрагьимге Оьзюню ваъдасы булан савгъат этип берген+.

19Шолай болгъанда, Къанун не учун берилген дагъы? Къанун инсанланы гюнагьлары саялы да берилген. Ваъда оьзюнюки болгъан Ибрагьимни авлети гелгинче, Къанун иш гёрдю. Къанун арачы болгъан Мусаны кёмеклиги булан малайиклерден таба берилген+. 20Арачы эки якъны пайдаларын якълайгъанда тарыкълы бола. Аллагь буса бирдир+.

21Къанун Аллагь берген ваъдалагъа къаршы чыгъамы дагъы? Чыкъмай! Эгер бизге берилген Къанунну яшав бермеге гючю бар эди буса, Аллагь къабул этегенлик, гертилей де, Къанундан асылы болур эди. 22Сыйлы Язывлар бютюн дюньяны гюнагьны къолунда есир этип токътагъан. Шоллукъда, Аллагь этген ваъда янгыз Иса Месигьге иман салгъанлагъа берилер+.

23Иманны вакътиси етгинче, гёзленген иман арагъа чыкъгъанча, Къанун бизин кирит уруп сакълай эди. 24Месигь гелип, Аллагь бизин иманыбызгъа гёре къабул этгинче, Къанун бизин яшланы тарбиялавчусудай алып юрюп турду+. 25Амма иманны заманы гелди, бизге де тарбиялавчу дагъы тарыкъ тюгюл.

26Иса Месигьге иман салмакълыгъыгъыз булан сиз Аллагьны авлетлери болдугъуз+. 27Сиз сувгъа чомдуртуп, оьзюгюзню Аллагьгъа тапшуртуп, Месигь булан бирлешип, барыгъыз да Ону булан бир болуп токътадыгъыз+. 28Не ягьуди, неде ят, не къул, неде азат, не эркек, неде къатын дагъы ёкъдур, неге тюгюл Иса Месигьге салгъан имандан таба сиз барыгъыз да бирсиз!+
29Эгер сиз Месигьники бусагъыз, сиз Ибрагьимни наслусу гьисапда Аллагь ваъда этген затланы варислерисиз+.

4

4^1Мен айтагъаным, варис яш чагъында буса, ону къулнукинден бир башгъалыгъы да болмас, гьакъыкъатда буса бары да мюлклер онуки болар. 2Амма атасы токъташдыргъан белгили бир вакътиге ерли яш тарбиялавчулагъа ва вакиллеге таби бола.

3«Яш» вакътибизде биз барыбыз да шолай бу дюньягъа гьакимлик этип турагъан къайдалагъа къул болуп турдукъ. 4Белгиленген заман етгенде буса, Аллагь Уланын йиберди. О Улан къатынгишиден тувду ва Къанунгъа таби болду+. 5Шолайлыкъда, биз барыбыз да Оьзюню авлетлери болсун учун, Аллагь Къанунгъа таби болгъанланы эркин этди+. 6Сиз Аллагьны авлетлерисиз! Шо саялы Аллагь Оьзюню авлетлерини юреклеринде Уланыны Ругьун ерлешдирди. Шо Ругь Аллагьгъа: «Абба! Атам!» – деп айта. 7Сен дагъы къул тюгюлсен, Аллагьны авлетисен. Авлети болгъан сонг, Аллагь сени варис де этди.

8Алда сиз Аллагьны танымай туруп, «аллагьланы» къуллары эдигиз. Олар гьакъыкъатда аллагьлар да тюгюл. 9Амма гьали сиз Аллагьны таныйсыз, тюзюн айтса, Аллагь сизин таный. Шолай болгъанда, сиз шо гючсюз ва бир пайдасыз къайдалагъа къайтмагъа сюемисиз дагъы? Сиз янгыдан шо къайдаланы къуллары болмагъа сюемисиз дагъы+? 10Сиз йылны бир бир гюнлерин, айларын, заманларын да сыйлы деп белгилейсиз!+
11Мени сизин учун тёгюлген къыйыным негьакъ болдуму экен деп къоркъаман+.

12Къардашларым, мен де сизин йимик болгъан сонг, сиз де мени йимик болугъуз деп, ялбарып тилеймен. Гьали болгъунчагъа да сиз магъа бир де яманлыкъ этмедигиз. 13Биринчи керен мен сизге Сююнч Хабарны аврувум себепли болуп билдирип болдум+. 14Мени аврувум сизин учун да бир сынав болду, амма сиз мени гери урмадыгъыз ва кем гёрмедигиз. Сиз мени Аллагьны бир малайигин йимик, Иса Месигьни йимик къабул этдигиз+. 15Сиз о заман олай насипли эдигиз чи! Мен билемен чи, эгер болгъан бусагъыз, сиз магъа сытып гёзлеригизни де бережек эдигиз! 16Гертисин айтгъанман деп, гьали мен сизин душманыгъыз болуп къалдыммы дагъы?

17Оьзлеге бакъгъан якъдагъы сюювюгюзню къазанмакъ муратда о адамлар сизге ялынып айлана. Амма оланы мурады бирдир: сиз де сонг оьзлеге ялынсын деп, олар бизин айырмагъа сюелер. 18Эгер де яхшы мурат булан болуп ва янгыз мен сизин булангъы заман тюгюл, даим этип тура буса, сююв къазанмакъ башгъа яман зат тюгюл. 19Балаларым, яш табагъанда къатынгиши нечик азап чеге буса, сизин учун мен де шолай азап чегип тураман. Сиз Месигьдей болуп къалгъанча, шолай болуп да туражакъ. 20Гьали мен сизин арагъызда да болуп, сизин булан бютюнлей башгъача кюйде сёйлемеге, огь, нече де сюер эдим дагъы; гьали буса мен не этегенни билмей, манг болуп тураман.

Гьажарны ва Сараны гьакъындагъы масал

21Сиз, Къанунгъа таби болуп турмагъа сюегенлер, магъа айтыгъыз чы: Къанунда не деп айтылагъанны сама билемисиз? 22Къанунда Ибрагьимни эки уланы болгъан, бири къараваш къатындан, биревюсю буса азат къатындан тувгъан деп язылгъан+. 23Къараваш къатын тапгъаны бары да яшлар тувагъанда йимик тувгъан, азат къатынныки буса Аллагьны ваъдасы булан тувгъан+.

24Бу хабарны тапшурма маънасы бар. Бу къатынгишилер эки башгъа разилешивню белгилей. Разилешивню бириси Синай тавда бегетилген ва шону натижасында тувгъан яшлар къуллардыр. Бу разилешивню белгиси Гьажар болуп токътай+. 25Гьажар Арабстандагъы Синай тавну белгилей, шо – гьалиги Ерусалим, неге тюгюл Ерусалим ва ону авлетлери къулчулукъда. 26Сара буса кёкдеги азатлыкъдагъы Ерусалимни белгилей ва бизин барыбызны да анабыз йимик+. 27Неге тюгюл де, Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Сююн, бир заманда да яш тапмагъан, гьей къатын!

Сююн, яш тапмакъны азабын бир заманда да башдан гечирмеген,
гьей къатын!

Эри бар къатынныкинден эри ташлагъан къатынныки яшлары
кёп болажакъ!

28Сиз, къардашлар, Сараны уланы Исгьакъ йимик, ваъданы авлетлерисиз+. 29Шо заман адатлы кюйде тувгъан авлет Аллагьны Ругьуну гючю булан тувгъан авлетни инжитген. Гьали де шолай бола+. 30Сыйлы Язывларда шону гьакъында не деп айтыла? «Къаравашны ва ону уланын къувалап чыгъар! Неге тюгюл де, къаравашны уланы азат къатынны уланы булан бирче бир заманда да варисликге ортакъчы болмас», – деп язылгъан онда+. 31Шоллукъда, къардашлар, биз къаравашны яшлары тюгюлбюз, азат къатынны яшларыбыз!

5

Иса Месигьге иман салгъанланы азатлыгъы

5^1Шо азатлыкъны бизге Месигь берди. Шогъар гёре къатып туругъуз. Сизин къайтарып къул этмеге биревге де ёл бермегиз!+

2Мен, Павел, сизге айтагъаныма тынглагъыз. Эгер сиз сюннет этдирмеге рази бола бусагъыз, Месигьни сизин учун гьеч бир пайдасы болмас+. 3Бирдагъы керен айтаман сизге: сюннет этилмеге рази болгъан гьар ким бютюн Къанунну да кютмеге герек болар+. 4Эгер Къанунну кютмек булан сизин Аллагь къабул эте деп къаст эте бусагъыз, сиз Месигьден айрылгъансыз, Аллагьны рагьмусундан да сиз арекдесиз+. 5Аллагь бизин къабул этежегине Аллагьны Ругьу инандыра, неге тюгюл де биз Месигьге иман салгъанбыз+. 6Биз Иса Месигь булан бир бусакъ, не сюннет этмекликни, неде сюннет этмей къоймакълыкъны гьеч башгъалыгъы ёкъдур. Бары да затдан аслусу – сююп этилеген ишлеринде гёрюнеген имандыр+.

7Сиз Аллагьны ёлунда яхшы юрюп турдугъуз. Гьакъ гертиликге гёре юрюмеге сизге ким пуршав этди+? 8Тюз ёлдан чыкъмакълыгъыгъыз сизин чакъырагъан Аллагьдан тюгюл. 9Аз зат мая сав хамурну гелтире+. 10Сиз мен айтагъангъа рази болажагъыгъызгъа инанаман, неге тюгюл биз Раббибиз булан бирликде яшайбыз. Сизин адашдыргъан ким буса да тийишли жазасын алар+.

11Къардашлар, эгер мен гьали де сюннет этивню якълай бусам, мени не учун гьызарлайлар дагъы? Эгер де мен сюннет этивню якълай бусам, хачгъа байлавлу юрютеген англатывларым магъа къыйынлыкълар гелтирмес эди+. 12Сизин адашдыргъанлар, уятларын гесип, оьзлени къырып битдиргенни сюер эдим!

13Къардашларым, Аллагь сизин азатлыкъда яшамагъа чакъыргъан. Вёрегиз, азатлыкъ гюнагьлы табиатыгъызны таъмин этмеге багьана болуп токътамасын, терсине, бир биригизге сююв булан къуллукъ этигиз!+
14Къанунну бютюн маънасы «ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй» деген бир буйрукъгъа асаслана+. 15Эгер сиз эришивлюклени ва бир биригизге бакъгъан якъдагъы оьчлюгюгюзню узата бусагъыз, къарагъыз чы, бир биригизни къырып битдирип къоймагъай эдигиз!

16Шо саялы да мен сизге айтаман: Аллагьны Ругьу буюрагъан кюйде яшап къалыгъыз. Шо заман сиз гюнагьлы табиатыгъыз сюйген кюйде гюнагь ишлер этип юрюмессиз+. 17Бизин гюнагьлы табиатыбыз сюеген зат даим Аллагьны Ругьуна къаршы, Аллагьны Ругьун сюеген зат да гюнагьлы табиатыбызгъа къаршы чыгъа. Олар даим бир бирине къаршы чыгъа, натижада, сиз оьзюгюз сюеген затыгъызны этеген болмайсыз+. 18Амма сизге Аллагьны Ругьу ёл гёрсете буса, сиз Къанунну табилигинде тюгюлсюздюр+.

19Гюнагьлы табиатны ишлери белгили. Олар булардыр: зиналыкъ, нас хыяллар, напсына ёл къоягъанлыкъ,+
20ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этив, халмажчылыкъ, оьчлюк, душманлыкъ, къазапланыв, оьжетлилик, оьз оьзюн оьр тутагъанлыкъ, эришивлюклер, тартышывлар,+
21гюнчюлюк, ичкичилик, кеп чегивлер ва шолагъа ошагъанлары. Бирдагъы керен де бувараман сизге: шолай затлар булан машгъул болагъанлар Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмежеклер+.

22Амма бизин яшавубузда Аллагьны Ругьуну емиши будур: сююв, къуванчлыкъ, парахатлыкъ, сабурлукъ, рагьму, чомартлыкъ, аминлик,+
23саламатлыкъ, оьзюн енгип сакълап болагъанлыкъ. Бу затлагъа къаршы бир къанун да ёкъдур+. 24Иса Месигьники болгъанлар напсылары ва гьасиретликлери булан бирге оьзлени гюнагьлы табиатларын хачгъа илгенлер+. 25Эгер биз Аллагьны Ругьу булан бирликде яшай бусакъ, шо Ругь гёрсетеген ёлда юрюмеге герекбиз. 26Хохайланмайыкъ чы, бирев биревню ачувландырмайыкъ чы, бирев биревню гюллемейик чи+.

6

«Бир биригизге кёмек этигиз»

6^1Къардашлар, эгер бирев гюнагь иш эте туруп тутулса, ону сиз аривлюк булан тюз ёлгъа салыгъыз, неге тюгюл сиз Аллагьны Ругьуна берилген адамларсыз. Вёрегиз, сиз оьзюгюз де гюнагьгъа тюшюп къалардан сакъ болугъуз+. 2Бир биригизни намусларыгъызгъа табула туругъуз, шо заман сиз Месигьни къанунун кютген болажакъсыз+. 3Ким буса да бирев, бир шайыгъа да тиймей туруп, оьз оьзюн башгъалардан оьр гёре буса, о оьз оьзюн алдатадыр+. 4Гьар ким оьз оьзюн этеген ишлер булан тергеп къарасын, шо заман о оьзюн оьзгелер булан тенглешдирмейли, оьктем болмагъа болур. 5Неге тюгюл де, гьар ким оьзюню югюн гётермеге герек+.

6Аллагьны каламын уьйренеген гиши уьйретеген гишисине де оьзюню бары да затларындан пай чыгъарар+.

7Алданып къалмагъыз. Аллагьны алдатмагъа бажарылмас. Ким не чачса, шону орар+. 8Гюнагьлы табиатына къуллукъ этип юрюйген гиши оьлюм тюшюмюн къайтарар. Аллагьны Ругьуна гёре яшайгъан гиши буса Аллагьны Ругьу береген даимлик яшав тюшюмюн къайтарар+. 9Яхшылыкъ этмеге эринмегиз. Яхшылыкъ этивде биз эринмесек, заманы етишгенде, чачгъан ерибизден тюшюмюбюзню къайтарарбыз+. 10Имканлыкъ берилген чакъы заман инсанлагъа, айрокъда иман къардашларыбызгъа яхшылыкъ этейик+.

Ахыр сёзлер

11Мен сизге оьз къолум булан язаман. Шу уллу гьарпланы гёремисиз+? 12Тышдан яхшы болуп гёрюнмеге сюегенлер сизин сюннет этдирмеге сюелер. Олар шолай этегенини себеби – Месигьни хачдагъы оьлюмю гьакъында айтагъаны учун гьызарлавлагъа тюшме сюймейлер. 13Сюннет этилгенлер оьзлер де Къанунну юрютмейлер чи. Макътанмагъа багьана болсун учун, олар сизге сюннет этмеге сюелер. 14Мен Раббибиз Иса Месигьни хачдагъы оьлюмюнден башгъа бир зат булан да макътанмагъа сюймеймен. Ону шо хачында бу дюньядагъы бары да зат мени учун оьлген, дюнья учун мен оьзюм де оьлгенмен+. 15Не сюннет этилмекни, неде сюннет этилмей къалмакъны бир маънасы да ёкъдур. Аслусу – сиз Аллагьны яратылгъан янгы заты болуп токътадыгъыз+. 16Бу къайдагъа гёре яшайгъан бары да адамлагъа – Аллагьны Исрайылына – парахатлыкъ ва рагьму болсун!+

17Ахырда да, бирев де башыма намуслар салмасын! Неге тюгюл де, мен къаркъарамда Исаны яра белгилерин алып юрюймен.

18Къардашларым, Раббибиз Иса Месигьни рагьмусу ругьугъуз булан болсун. Амин.

* 1:2 Галатия – Гиччи Азиядагъы бир вилаят. Гьалиги Тюркияны топурагъы.

+ 1:1 Гал 1:11-12
+ 1:2 Фил 4:21, Элч 16:6, Элч 18:23
+ 1:4 Мат 20:28, Рум 4:25, Мк 14:36
+ 1:6 Мк 4:17, Ягь 6:4, 2 Кор 11:4
+ 1:7 Элч 15:24, Гал 5:10
+ 1:8 2 Кор 11:14, Рум 9:3, 1 Кор 16:22
+ 1:10 1 Сал 2:4
+ 1:12 Элч 9:6, Элч 26:16, 1 Кор 11:23
+ 1:13 Элч 26:5, Элч 8:3, Фил 3:6
+ 1:14 Мат 15:2, Мк 7:3

+ 1:15 Лкъ 1:15, Элч 9:15, Рум 1:5, 1 Тим 2:7

+ 1:17 Элч 9:19
+ 1:18 Югь 1:42, Элч 9:26-27
+ 1:19 Элч 12:17, Элч 15:13, Якъ 1:1
+ 1:20 Рум 1:9, Рум 9:1, 2 Кор 1:23
+ 1:23 Элч 9:21
+ 2:1 Элч 4:36, 2 Кор 2:13, 2 Тим 4:10
+ 2:2 Гал 1:12, Эф 3:3, Фил 2:16
+ 2:3 Элч 16:3

+ 2:4 Элч 15:24, 2 Кор 11:26, 2 Кор 11:20, Гал 4:3, Гал 4:25

+ 2:6 Такр 10:17

+ 2:7 Элч 9:15, 1 Кор 9:17

+ 2:9 Элч 4:36, Элч 9:27, Элч 13:2, Элч 15:36, 1 Кор 9:6

+ 2:10 Элч 24:17, Рум 15:25-28, 1 Кор 16:1
+ 2:11 Элч 11:20
+ 2:12 Элч 11:3, Элч 11:2, Элч 15:1
+ 2:14 1 Тим 5:20

+ 2:16 Гал 3:11, Элч 13:39, Рум 3:21, Гал 3:11, Заб 142:2, Рум 3:20

+ 2:19 Рум 14:8, Рум 6:6, Гал 6:14
+ 2:20 Югь 17:23
+ 3:2 Рум 10:17
+ 3:4 1 Кор 15:2
+ 3:5 1 Кор 12:10
+ 3:6 Яр 15:6, Якъ 2:23, Рум 4:3
+ 3:8 Рум 3:30, Яр 12:3
+ 3:10 Рум 4:15, Такр 27:26

+ 3:11 Элч 13:39, Рум 3:20, Гал 2:16, Рум 1:17, Ягь 10:38

+ 3:12 Лев 18:5, Рум 10:5
+ 3:13 Такр 21:23
+ 3:14 Элч 1:5, Элч 2:33
+ 3:16 Рум 4:13, Ягь 7:6, Яр 12:7, Яр 17:19
+ 3:17 Чыгъ 12:40-41
+ 3:18 Рум 4:14

+ 3:19 Рум 4:13, Рум 5:20, Такр 33:2, Элч 7:53

+ 3:20 1 Тим 2:5, Ягь 8:6, Такр 6:4-5, Рум 3:30

+ 3:22 Рум 3:9, Рум 4:16
+ 3:24 Рум 10:4
+ 3:26 1 Югь 3:2, Рум 8:15-16, Эф 1:5
+ 3:27 Рум 6:3-4, Рум 13:14
+ 3:28 1 Кор 12:13, Эф 6:6, 1 Кор 11:11

+ 3:29 1 Кор 3:23, 2 Кор 10:7, Рум 8:17, Эф 3:6

+ 4:4 Мк 1:15, Лкъ 2:7, Лкъ 2:27

+ 4:5 Гал 3:13

+ 4:9 Заб 35:11, 1 Кор 8:3, Кол 2:8, Кол 2:20, Ягь 7:18

+ 4:10 Рум 14:5, Кол 2:16
+ 4:11 1 Сал 3:5
+ 4:13 1 Кор 2:3
+ 4:14 1 Пач 29:9, Лкъ 10:16, 1 Сал 2:13
+ 4:22 Яр 16:5, Яр 21:2
+ 4:23 Яр 16:3-4, Яр 17:16
+ 4:24 Чыгъ 19:1-2
+ 4:26 Ягь 12:22, Вагь 21:2
+ 4:28 Рум 9:8
+ 4:29 Яр 21:9
+ 4:30 Яр 21:10

+ 5:1 Югь 8:32, Якъ 2:12, 1 Пет 2:16, Рум 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 2:4, Гал 5:13, Элч 15:10

+ 5:2 Элч 15:1-2, 1 Кор 7:18
+ 5:3 Рум 2:25
+ 5:4 Рум 9:31
+ 5:5 Рум 8:23

+ 5:6 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 6:15, Эф 2:14, Кол 3:11, Якъ 2:18

+ 5:7 1 Кор 9:24
+ 5:9 Мат 13:33, Лкъ 13:21, 1 Кор 5:6
+ 5:10 Элч 15:24, Гал 1:7
+ 5:11 Элч 16:3, 1 Кор 1:23
+ 5:13 1 Пет 2:16, 2 Пет 2:19, 1 Кор 9:19
+ 5:14 Мат 7:12, Мат 22:40, Лев 19:18
+ 5:16 Рум 8:4, Рум 13:14, Эф 2:3
+ 5:17 Рум 7:15, Рум 7:19, Рум 7:23
+ 5:18 Рум 7:4, Эф 2:15, Кол 2:14

+ 5:19 Мк 7:21-23, 1 Кор 3:3, 1 Кор 6:9-10, 1 Кор 6:18, Эф 5:3

+ 5:20 1 Кор 11:19
+ 5:21 1 Кор 6:9-10, Эф 5:5
+ 5:22 Эф 5:9
+ 5:23 1 Тим 1:9

+ 5:24 Якъ 4:1, 1 Пет 2:11, Рум 7:23, Рум 13:14, Рум 6:2, Рум 6:6, Гал 2:19, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 5:26 Фил 2:3

+ 6:1 1 Кор 2:15, Якъ 5:19, 2 Тим 2:25, 1 Сал 5:14

+ 6:2 Рум 15:1, 1 Югь 4:21
+ 6:3 1 Кор 3:7, 1 Кор 8:2
+ 6:5 Рум 14:12
+ 6:6 Лкъ 10:7, 1 Кор 9:11, 1 Тим 5:18
+ 6:7 Аюб 13:9, Аюб 4:8, Айт 22:7, 2 Кор 9:6
+ 6:8 Айт 11:19, Якъ 3:18
+ 6:9 2 Сал 3:13, Мат 10:22
+ 6:10 Айт 3:27, 3 Югь 1:5, Ягь 13:1
+ 6:11 1 Кор 16:21, 2 Сал 3:17, Филим 1:19
+ 6:14 1 Кор 2:2, Гал 2:19, Рум 6:6

+ 6:15 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Эф 2:14, Кол 3:11

+ 6:16 Заб 124:5, Заб 127:5

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Галатиядагъылагъа

- Баш Сёз

- Галатиядагъылагъа

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар